KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans

TARH DöNEMLERDE KARS’ýN ARPAçAY ÝLçES1

  Araþtýrmacý-Yazar Sultan Aydýn

          Ben Gazi Kars Bende Þehitler Yatar
         TARH DöNEMLERDE KARS’ýN ARPAçAY ÝLçES1

 Tarihi Dönemlerde Kars’ýn Arpaçay Ýlçesi1

 YAZILI TARÝH DÖNEMÝ KARS VE ARPAÇAY ÝLÇESÝ

Urartular, Kimmer - Ýskit Akýtýlan, Persler, Araks Krallýðý,

Tigran Dönemi, Sasanlý Dönemi

ÝSLAM UYGARLIKLARI DÖNEMÝNDE KARS VE YÖRESÝ: 646

SELÇUKLU DÖNEMÝDE KARS VE YÖRESÝ: 1064 de Baþlar

Ýlhanlýlar döneminde Kars 1239-1355(116yýl Moðollarýn yönetimi 1380-1387 Karakoyunlular dönemi

OSMANLI YÖNETÝMÝNDE KARS YÖRESÝ: 1534 - 1878 YILLARI (345 YIL)

“BEN GAZÝ KARS BENDE ÞEHÝTLER YATAR”

TARÝH; BÝRÇOK MEYDAN SAVAÞINI KAYDETMÝÞTÝR. VATANI KORUYAN MEYDAN SAVAÞLARI BÝR MÝLLETÝN BAÐIMSIZ VE HÜR YAÞAMAK AZMÝNÝ, CANLILIK KUDRETÝNÝ GÖSTERÝR TARÝH, YÝÐÝTLERÝN VE KAHRAMANLARIN TARÝHÎDÝR ANADOLU’NUN HÝÇBÝR YERÝ KARS KADAR ÇOK SAVAÞA SAHNE OLMAMIÞTIR HÝÇBÝR ÝL  KARS ÞEHÝTLERÝ KADAR ÞEHÝT VERMEMÝÞTÝR KARSLI KADAR ÖKSÜZ, DUL ANA,, KARSLI KADAR GAZÝ VE ÞEHÝT HÝÇBÝR ÝLE NASÝP OLMAMIÞTIR KARS ÝLÝ VE ÇEVRESÝNÝN TARÝHÝNÝ, BAÞKA BÝR TABÝRLE TÜRK TARÝHÝNÝN BÝR BAÞLANGICI, BÝR ÇEÞÝT ÖZETÝ OLARAK GÖRÜNÜR

ARPAÇAY ADÝ

Tanrý daðlarý, batýsýnda(Isið Gölü) çevresinde Arpasuyu bölgesinden gelme Ar Palu adý Türk boylarýndan kalmadýr. xvý.yy.Osmanlý sayým defterlerinde Arpaçay’ý suyu ile bunun kaynaðý olan Arpa Gölü çevresine Ar Palu denmesi bu yüzdendir

Bölge halký koyunculuk yaptýklarýndan, buðday yetiþtirmediklerinden bugünde Arpaçay boylarýnda ve Akbaba kesimine Arpa ekilir. Ar Palu diye anýlan Türk boyundan hatýra kalan Arpaçay adý

1927 de devletçe (Arpaçay adý çevrilmiþtir). Akyaka ayrýlmadan önce 85 adet köyü vardý Arpaçay’ýn

RUS ÝÞGALÝNDE KARS’IN ARPAÇAY ÝLÇESÝ VE YÖRESÝ “1877-1878’DEN 1918’E KADAR KARS’IN KIRK YILLIK KARA GÜNLERÝ”

Büyük Selçuklu Sultan’ý Alparslan 16 aðustos 1064’ te Aný þehrini ve Kars’ý fethediþiyle savaþ

 meydaný olmuþtur; Çünkü Kars Serhad týr. Kars Anadolulun kilididir. Serhad ruhunun insanlarý yaþamýþ, Hem geçmiþte hem de günümüzde Serhad þehirli olmak kolay deðildir.

Kars ilimizin tarihine baktýðýmýzda; Selçuklu dönemi savaþlarýna, Osmanlý dönemi savaþlarýna ilimiz tanýklýk etmiþtir.

1677-1917 arasýnda 240 yýlda Osmanlý Türkiye’si ile Çarlýk Rusya arasýnda 11 defa savaþ olmuþtur. Bu savaþlardan 29 Eylül 1855 Kars zaferinde, Kars kalesi ve Kars’ýn Gazilik, unvaný almasý,1877-1878 (93) savaþýnda kaybettiðimiz savaþ ile 40 yýl 5 ay 25 gün Rus iþgalinde kýrk yýllýk kara günlerimizdir.

Osmanlý Rus harbi: 24 Nisan 1877’de Ruslar Osmanlý Devleti’ne harp ilan etmiþtir. 25 aðustos 1877’de Ahmet Muhtar Paþa baþ gedikler meydan muharebesini kazandý.

Kars ile Gümrü arasýndaki Baþgediklide kazanýlan bu zafer Ruslarý sarstý. Sultan II. Abdülhamit bu zafer üzerine Ahmet Muhtar Paþa’ya “GAZÝLÝK” ve “MÜÞÝRLÝK” payesini tevcih etti. 4 Ekim’de Ruslar, Gazi Ahmet Muhtar Paþa karþýsýnda Yahniler meydan muharebesini kaybettiler. 15 Ekim Aladað meydan Muharebesi Kafkas cephesinin dönüm noktasýný teþkil etti.

Bu savaþlarda Osmanlý ordularýna yardýmcý olan gönüllü Mihr ali Bey Alaylarý da Büyük Kahramanlýklar göstermiþtir.

Ruslar 18 Ekim’de Kars’ý kuþatmýþlar ve ancak bir ay sonra 18 Kasým’da düþürebilmiþlerdir.

Osmanlý Hükümeti mütareke istemek zorunda kalmýþtýr.

31 Ocak tarihinde baþlayan müzakereler 19 Þubat / 3 Mart 1878 tarihinde sona erdi. Türkiye için çok aðýr þartlar ihtiva eden “Ayastefanos Barýþý” imzalandý.

Bu antlaþmanýn 19. maddesine göre Osmanlý Hükümeti, 1,410,000 ruble harp tazminatýnýn bir kýsmýna karþýlýk olarak ARDAHAN, KARS, BATUM ve BEYAZIT vilayetleri ile DOBRÝCA’yý Rusya’ya býrakmayý kabul etmiþtir.

RUS ÝÞGALÝNDE KARS VE ARPAÇAY ÝLÇESÝ

3 Mart 1878’de Ýstanbul’da imzalanan Müahede’i Katiyenin 7. maddesine göre 3 yýl içerisinde buralardaki ahalinin serbestçe göç etme imkâný vardý.

Ruslar Türk ahaliyi kaçýrtarak, yerlerine Khokal (Ukraynalý), Dukhobor (yarým Hristiyan), Malakan gibi “Rus Kolonisi, Nemis, Alman, Rum, Ermeni, Yezidi, Asuri gibi gayri Müslimleri Kars’taki verimli topraklarýna yerleþtirdiler. 3 yýl içerisinde bölgeden (120.Bin), þehirlerden (Yirmibirbin) Türk halký yeni sýnýrýn içerlerine göçtü.

Türk irfanýný söndürmek için Kars’ýn yüksek medreselerinden Kars rüþtiye mekteplerini kapattý.

RUSLAR - TÜRKLÜÐÜN ÝZLERÝNÝ KAZIYACAK ÞEKÝLDE YIKTIRDI

Cami, mescit, medrese, türbe ve þehitlikleri ile kabristanlar yýkýlýp yok edildi. Türkiye’den üçer yýllýk yedi taksitle alýnan milyonlarca “nakdi tazminatla” Kars- Sarýkamýþ, Cilavuz, Ardahan ve

Kaðýzman’da Askeri pavyonlar yapýp Tiflis-Kars Demiryolu inþa edilmiþ.

Kars 9 yýl sonra 1886’da yapýlan Nüfus Sayýmýna göre “Kars oblestinde 200 bine varan Nüfustan, 93.533’ü Müslüman, Türk 37.092, Ermeni 23.525’i, Rum 10.695’i Rus Kolonisi, Estonyalý, Süryani / Asuri, Çingene, 12.144 asker 11.837 hükümet memuru aileleri vardý. 1892 Nüfus sayýmý sonunda Kars eli nüfusunu þöyle gösterilmiþtir. 200.868 nüfustan “MÝLLÝYET” itibariyle Turçlar %24, Kara papaklar %14, Kürtler %15, Türkmenler %5, ayrý ayrý gösterilmekte, Ruslar buradaki “Türkleri”, Traç, Tatar, Kürt, Aliallahid-Türkmen ve Müslüman Gürcü diye 6 millet olarak göstermiþlerdi.

ARPAÇAY (ZARÞAD):Türk soyundan Aras boylarýna hâkim olan hazarlardaki soylu baþbuð unvaný þad ile ilgilidir.

1886 YILI NÜFUS SAYIMINA GÖRE ARPAÇAY-ZARÞAD KAZASI VE KÖYLERÝ

Akçakale - Aðzýacýh - Bardahlý - Bendevan - Burcalý - Büyuhcatah - Cedere - Çarcý - Camik-Daðköy - Keçili - Gediksatýlmýþ - Gögercin - Grenadersköye(Zarsad) - Kuzgunlu

Gülveren - Haroþeye - Hasançavuþ - îgnezor - încilipungar - Kalecik - Kamoköy - Karakale-Karakekili - Karaurgan - Kecebörg - Kýrkpungar - Kýzýlkilise - Kiziroðlu - Koçköy - Kýraç - Küçükçatak - Kücükpergit - Kümbet - Kürdo - Kürtköyü - Maksutcuk Malayapetrofka - Mamaþ - Meçitli - Melikeni - Novadubavka - (Susuz) - Novapetrofka Ohcioglu - Zohrap -Pertik - Pokrofka - Polatköy - Romanova - (B.Zaim) - Seydican - Sosgert - Söyütlü - Telek -Tepecik - Tepeköy - Vanaza - Zohrapyayla -

Erzurum sel namesine göre 1876-1877-yýlarýnda Zar þad Kazasý - 58 köy - 2100 hane-

1886 yýlý hane sayýsý 1.575.- nüfus sayýsý 12.120’dir. 1906 yýlma göre nüfus sayýsý 18.759 dur.

Zar sad kazasýnda: Malakan Köyleri (Grenaders köyü) Zar þad (Malaya- Vorontsovka) Ýncesu (Novo petrovka) Meydancýk (Zohrap) Yalýncayýr (Nova dubovka) Susuz (Romonova) Büyükzayým (pokrovka) Porsuklu (Haroseye) Aðcalar-atçýlar

Zar þad Ermeni Köyleri Akçakale -Küçükpergit-(Pakrofka-Porsuklu)-Romanova- Büyük zaim-

Þöregel Kazasý: Baþ Þöregel Arpaçay’ýn sað kýyýsýndaki Þirakvan diye anýlan yer Baþ Þöregel kazasý idi. Aný þehri Osmanlýlar zamanýnda yine Baþ Þöregel (1877 den - 1927) yýlma kadar Kýzýlçakçak idari merkezi olmuþtur.

Acem-Mevrek -Aðbulah-Büyük Aðüzüm-Müslüman Aðüzüm-Aný-Aralýh-Arazoglu- Ergino-Astahana-Baçoglu-Baþgedikler-Baþþöregel-Bayraktar-Cala-Carcý-Daynalýh-Dilan- Gedikler-Gorelofka (Kuycuk)-Görhana-Hacýpiri-Hacý Veli -Hamzagerek-Ýlanlý-Ýncedere- Karakas-Karakilise-Karmirvenk-Keçit-Büyük Gýmýlý-Küçükgýmýlý Kýzýl Cahcah-Kinek- Kirlofka-Koþevenk-Külveren-Kürek Dere-Molla musa-Möküz-Ocahkülü-Oðuzlu-Ohçi Oglu-Peldirvan-Büyük Pergit-Petropalofka-Pirveli-Plodoradnona-Seydi -Spasofka- Subatan - Tezekent -Terpimie[Karahan]-Tihniz-Uzunkilise-Vartanlý.

NOT:1876-1877- Erzurum Sel namesine Göre-Þöregel Kazasý 58 Köy-2000 Hane Olduðu

1886 yýlma göre Rus Çarlýðý yönetiminde Þöregel 2.995 hane - 24.116 nüfus-1906 yýlma göre 35.278 nüfus-

Þöregel Kazasýnda: Göçmen Ermeni -Köyleri-Gedik Satýlmýþ Kuycuk-Görhana....

ÞÖREGEL’DE YERLEÞÝK ERMENÝ KÖYLERÝ:

Acem-mervek-BüyükAküzüm-Arazoðlu-Baþgedikler-Baþþöregel-Bayraktar-Cala-Gedikler Ortagedik-Görhana-Hacýveli-Kýsmen-Hamzagerek-Kermirveli-Kýzýlcahcah-Koþavenk-

Kürekdere-Oguzlu-Peldirvan-Pirveli-Tihniz-Uzunkilise-Toplam:21 Köyde Ermeniler yaþamýþ.

ÞÖREGELDE MALAKAN KÖYLERÝ:

(Gorelevka)-Kuyucuk-Terpina-Karahan-(Sposovka}-Þahnalar-Þöregelde Rum Köyleri Su batan Hacý Veli

KAYNAKLAR:

Nazým Sevgen Anadolu Kaleleri 1. cilt 192 -1960

Prof Dr. M. Fahrettin Kýrzýoðlu Kars tarihi 1. cilt 1963

Yurt Ans. Cilt.6 1982,1983 Anadolu yay. Ýstanbul

Türk Kültürü aylýk dergisi sayý 126 - Nisan 1973

Candem Badem Çarlýk Rusya yönetiminde Kars Vilayeti 2010

  • Yahoo'da Payla
  • Payla
  • Payla
  • Facebook'ta Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
Bu Yaz 4320 Defa Okundu
2017-08-15

SON YAZILARI

Tarihi Dönemlerde Kars’ýn Arpaçay Ýlçesi1 1950 1960 Yýllarýnda Görev Yapan Gazi Karsýn Belediye Baþkanlarý4 1938 1950 Yýllarýnda Görev Yapan Gazi Karsýn Belediye Baþkanlarý3 1930-1938 Yýllarýnda Gazi Kars’ý Yöneten Belediye Baþkanlarý2 Gazi Kars’ýn Eski Belediye Baþkanlarýnýn Hayat Hikayeleri -1 Birinci Dünya Savaþý ve Sarýkamýþ Harekâtý Hakkýnda bazý bilgiler “Sarýkamýþ Destaný”

YORUMLAR

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VDEO HABERLER
Ciritte heyecanl anlar
Ciritte heyecanl anlar
Anketler
OK OKUNANLAR
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...

Referandum Sonular, Kars Referandum Sonular, 2010 Referandum Sonular, Referandum Oy Sonular, Trkiye Referandum Sonular, izmir haber, canl referandum sonular

RSS 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans
KHA Bedir ALTUNOK adına resmi yayın organıdır. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır