KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans

ENGELLLERN HUKUK HAKLARý VE ANAYASA PAKET (1)

  Faruk OCAK

          farukocak@mynet.com
         ENGELLLERN HUKUK HAKLARý VE ANAYASA PAKET (1)

Engellilerin Hukuki Haklarý ve Anayasa Paketi (1)

        Ýnsan haklarý, insanlara sadece insan olduklarý için verilmiþtir. Bunun için insan olarak doðmak yeterlidir. Ýnsan haklarý hukuku açýsýndan, bir insanýn beyaz ya da zenci olmasýnýn, kadýn ya da erkek olmasýnýn, zengin ya da fakir olmasýnýn, kültürlü ya da cahil olmasýnýn hiçbir önemi olmadýðý gibi, saðlýklý veya engelli olmasýnýn da hiçbir önemi yoktur. Her insan doðduðu andan öldüðü ana kadar bu haklara eþit olarak sahiptir. 1789 Ýnsan Haklarý Bildirgesi’nin 1. maddesinde, “Ýnsanlar özgür ve haklar bakýmýndan eþit doðarlar” hükmüne yer verilmiþtir.
      Ýnsan haklarý, uluslararasý en üst düzey haklardýr ve bu yüzden her hukuk devletinde anayasal düzeyde tanýnýrlar. Bizim Anayasamýzda da insan haklarý, “Temel Hak ve Ödevler” baþlýðý altýnda düzenlenmiþtir. Engellilerin haklarý da kuþkusuz insan haklarýna dahildir ve engelli vatandaþlar için devlete bir takým ödevler yüklenmektedir. En baþta, 1982 Anayasasý’nýn 2. maddesine göre, Türkiye Cumhuriyeti bir sosyal hukuk devletidir ve sosyal devlet olmanýn gereði olarak sakat ve engelli vatandaþlarý topluma kazandýrmakla ve onlarýn kimseye avuç açmadan yaþayabilmelerini saðlamakla yükümlüdür.
      Anayasanýn belirli maddelerinde engelli vatandaþlarýn özel olarak korunacaðý belirtilmiþtir. Eðitim ve öðretim hakkýnýn düzenlendiði 42. maddenin 8. fýkrasýnda, “Devlet, durumlarý sebebiyle özel eðitime ihtiyacý olanlarý topluma yararlý kýlacak tedbirleri alýr” hükmü kabul edilmiþtir. Eðitim ve öðretim kurumlarýnda engelli öðrencilerle özel olarak ilgilenilmesi ve gerekiyorsa bunlar için ayrý ve özel programlar uygulanmasýnýn hukukî gerekliliði bu hükümden doðar. Anayasa, devleti, bununla ilgili yasal düzenlemeler yapmakla yükümlü kýlmýþtýr.
      Anayasanýn 49. maddesine göre, “Çalýþma, herkesin hakký ve ödevidir.” Bu hükümdeki “herkes” kelimesi çok önemlidir. Çünkü buradan, engelli olsun ya da olmasýn tüm vatandaþlarýn çalýþma hakkýna sahip olduklarý ve çalýþmanýn ayný zamanda bir ödev olduðu sonucu çýkmaktadýr. 50. maddenin 2. fýkrasýnda da, bedenî veya ruhî yetersizliði olanlarýn çalýþma þartlarý bakýmýndan özel olarak korunacaklarý öngörülmüþtür. Kamu hizmetine girme bakýmýndan 70. madde, “Her Türk kamu hizmetlerine girme hakkýna sahiptir” denmiþtir. 2. fýkrada bir ayýrým yapýlmýþtýr. Buna göre, “Hizmete alýnmada, görevin gerektirdiði niteliklerden baþka hiçbir ayýrým gözetilemez.” Yani kamu hizmetinde engelliler kendi niteliklerine uygun iþlerde çalýþtýrýlacaklardýr. Tabii ki bu kural özel sektör için de geçerlidir.
      Bu anlatýlanlarla baðlantýlý olarak ve sosyal devlet olmanýn bir gereði olarak Ýþ Kanunu’nda gerekli bazý düzenlemeler yapýlmýþtýr. Ýþ Kanunu’nun 30. maddesine göre, iþverenler, 50 veya daha fazla iþçi çalýþtýrdýklarý iþyerlerinde, özürlü, eski hükümlü ve terör maðduru iþçiyi meslek, beden ve ruhî durumlarýna uygun iþlerde çalýþtýrmakla yükümlüdürler. Bu kapsamda çalýþtýrýlacak iþçilerin oraný yüzde altýdýr. Ancak, özürlüler için belirlenecek oran, toplam oranýn yarýsýndan az olamaz. Buradan çýkan sonuç, bu yüzde altýlýk oranýn en az yüzde üçlük bölümünün engelli iþçilere ayrýlacak olduðudur. Geriye kalacak olan en fazla yüzde üçlük bölüm, eski hükümlüler ve terör maðdurlarý arasýnda paylaþtýrýlacaktýr. Somutlaþtýracak olursak, 100 iþçinin çalýþtýðý bir iþyerinde iþveren, en az üç engelli vatandaþ çalýþtýrmakla yükümlüdür. Diðer üç kiþi de terör maðdurlarý ve eski hükümlülerden oluþacaktýr. 50 iþçi çalýþtýran iþverenler ise, en az iki engelli ve bir eski hükümlü çalýþtýrmak zorundadýrlar. Görüyoruz ki, kanun koyucu engellilerin korunmasýna, eski hükümlü ve terör maðdurlarýnýn korunmasýndan daha fazla önem vermiþtir. Ýþverenin iþçisi iken sakatlananlara öncelik tanýnacaktýr.
      Bedeni, zihni veya ruhi özrü, oran olarak %40 ilâ %70 arasýnda olanlar bu hükümden faydalanýrlar. Bu oraný saptayacak olan Resmi Saðlýk Kurulu’dur. Þayet, sakat kiþinin %70 oranýndan daha fazla bedensel özrü bulunuyorsa, bir iþte verimli bir þekilde çalýþabileceði saðlýk kurulu raporuyla belgelenmesi halinde, Sakatlarýn Ýstihdamý Hakkýndaki Tüzük’ün 2. maddesine göre “sakat” sayýlýp iþe alýnacaktýr.
       Yer altý ve su altý iþlerinde engelli iþçi çalýþtýrýlamaz ve iþçi sayýsýnýn tespitinde buralarda çalýþan engelliler hesaba katýlmaz.
      Bir iþyerinden malûlen ayrýlmak zorunda kalan ve daha sonra malûliyeti ortadan kalkan iþçiler, eski iþyerlerinde tekrar iþe alýnmalarýný istedikleri takdirde, iþveren bu kiþileri eski iþleri veya benzeri iþlerde boþ yer varsa derhal, yoksa boþalacak ilk iþe, baþka isteklilere tercih ederek, o andaki þartlarla iþe almak zorundadýr. Aksi halde, tekrar iþe almadýðý bu eski iþçisine altý aylýk ücret tutarýnda tazminat ödemek zorunda kalýr. Sakatlanan iþçi kendi istek ve arzusuyla iþten çýkarýlmýþ olsa da bu hükümden yararlanýr.
      Ýþverenler, çalýþtýrmakla yükümlü olduklarý iþçileri Türkiye Ýþ Kurumu aracýlýðýyla saðlarlar. Sakatlarýn Ýstihdamý Hakkýnda Tüzük’ün 8. maddesine göre, Ýþyerinde 50 ya da daha fazla iþçi çalýþtýrmaya baþladýklarý anda iþverenler, bir ay içerisinde bu durumu Kuruma bildirmekle yükümlüdürler. Kurum da her açýk iþ için uygun engelli kiþileri 15 gün içinde iþverene bildirmek zorundadýr. Ýþveren seçtiði kiþilerle hizmet sözleþmesi yapacaktýr. Ýþe almadýðý engelli kiþileri ise, hangi sebeple kabul etmediðini 15 gün içinde Kuruma bildirecektir. Kurumun ikinci kez bildirdiði sakat ve eski hükümlüyü iþveren iþe almak zorundadýr.
      Bir Yargýtay kararýna göre, yasanýn bu emredici hükmü karþýsýnda sakat ve eski hükümlü çalýþtýrma yükümlülüðünden, kadro açýðýnýn bulunmamasý gerekçe gösterilerek kaçýnýlamaz.
      Ýþveren, engelli olsun ya da olmasýn iþe aldýðý herkesle hizmet akdi, yani iþ sözleþmesi yapmak zorundadýr. Ýþ Kanunu uyarýnca bir yýl ve daha uzun süreli iþ sözleþmeleri yazýlý þekilde yapýlmak zorundadýr. Ýþveren, sakat kimseyi veya eski hükümlüyü ve þartlarý gerçekleþtiði takdirde malûliyeti ortadan kalkan iþçiyi, iþe almamakta direnirse, iþvereni sözleþme yapmaya zorlayabilecek bir hukukî yol bulunmamaktadýr. Çünkü Türk hukukunda, Alman hukukunda var olan “Hizmet akdi kurmaya icbar davasý”, yani iþ sözleþmesi yapmaya zorlama davasý düzenlenmemiþtir. Bu yolun saðlanmasý için yasal düzenleme yapýlmasý iþçiler açýsýndan faydalý olabilir.
      Bu durumda olan engelli iþçi, sadece ihbar ve þikayet yoluyla cezai hükümleri iþverene uygulatma imkânýna sahiptir. Ýþveren, çalýþtýrmadýðý her sakat ve eski hükümlü için her ay ayrý ayrý aðýr para cezasýna mahkûm olacaktýr. Þu anda bu miktar, Ýþ Kanunu’nun 101. maddesine göre her ay için 750 YTL’dir ve daha artýrýlabilecektir. Kamu kuruluþlarý da bu para cezasýndan hiçbir þekilde muaf tutulamazlar. Tahsil edilen bu para cezalarý, engelli ve eski hükümlülerin mesleki eðitim ve mesleki rehabilitasyonu, kendi iþini kurma ve bu gibi projelerde kullanýlmak üzere Türkiye Ýþ Kurumu’na aktarýlýr.
Engellilerin Hukuki Haklarý ve Anayasa Paketi adlý yazým da engellilerin eþit bir yaþam suna bilmeleri için þuan verilen bazý haklarýn üzerinde durmaya çalýþýyorum devam edecek bölümde bu haklara devam edebileceðim gibi sunulan anayasa paketinde engellilere verilen haklara da bir sonraki yazýmda devam etmeye çalýþacaðým…
  • Yahoo'da Payla
  • Payla
  • Payla
  • Facebook'ta Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
  • Payla
Bu Yaz 5534 Defa Okundu
2010-08-03

SON YAZILARI

Ötekileþtirme! Sevgi Kalpte Olmadan, Bilgi Beyinde Olmaz Eriþebilirlilik Eriþebilirlilik ve Ulaþýlabilirlik Farklý Bir Mevsim: Empati Tarihimizde Engelliler Özürlü Topluma Sevgiyi Anlatan Dostluk Ýnanmak mý, güvenmek mi? Bir Dakikalýðýna Yerime Geçer misiniz? Engelli Annesi ve Sosyal Destek

YORUMLAR

Abone Girişi

Yeni Abonelik        Şifre Unuttum ?




















VDEO HABERLER
Ciritte heyecanl anlar
Ciritte heyecanl anlar
Anketler
OK OKUNANLAR
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...
Sanayiciyim dedi, azl dolandrc kt...

Referandum Sonular, Kars Referandum Sonular, 2010 Referandum Sonular, Referandum Oy Sonular, Trkiye Referandum Sonular, izmir haber, canl referandum sonular

RSS 2010 KHA | Kafkas Haber Ajansý | Kars Haberleri | Kars Haber, kars güncel, kars ajans
KHA Bedir ALTUNOK adına resmi yayın organıdır. Site iceriğinin telif hakkı bildirilmeksizin kullanılması yasaktır